Կոկսարթրոզ. պատճառներն ու ախտանիշները

Կոկսարթրոզը կամ  կոնքազդրի  հոդի ձևախախտված արթրոզը հոդերի ամենատարածված պաթոլոգիաներից մեկն է: Այն  ուղեկցվում է հոդի կառուցվածքի և ֆունկցիայի  խանգարմամբ:

Կոկսարթրոզը հենա-շարժական ապարատի հիվանդությունների շարքում կազմում է 48%, սակայն մեծ մասամբ,  պայմանավորված է տարիքային փոփոխություններով և հաճախ հանդիպում է տարեց մարդկանց մոտ: Ընդ որում, տղամարդկանց մոտ այն երկու անգամ ավելի շատ է հանդիպում:

Կոկսարթրոզի պատճառները տարբեր են: Դա կարող է լինել և նախկինում տարած վնասվածքները (կոտրվածքներ, միկրովնասվածքներ,  հոդախախտումներ և այլն), և բորբոքային գործընթացները (կոկսիտ), և կոնքազդրային հոդի այլ պաթոլոգիաները.

• ազդրի գլխիկի բնածին հոդախախտում,
• կոնքի և  ազդոսկրագլխիկի միացման հատվածի կոտրվածքներ,
• ազդրի վզիկի կոտրվածքներ,
• ազդրագլխիկի կոտրվածքներ և նեկրոզներ,
• բարորակ և չարորակ ուռուցքներ,
• Պեջետի հիվանդությամբ հրահրված արթրոզներ,
• ռևմատոիդ արթրոզներ:

Սակայն կոկսարթրոզի գրեթե 50% դեպքերի պատճառը կապված չէ  նախորդող բորբոքային հիվանդությունների, տարած վնասվածքների կամ ուռուցքի զարգացման հետ: Շատ գիտնականներ կարծում են, որ պատճառը հարկ է փնտրել հոդի հատվածի արյան շրջանառության խանգարման մեջ (երակային ետհոսքի և զարկերակային ներհոսքի վատթարացում), որն էլ կարող է կոկսարթրոզի զարգացման պատճառը լինել: 

Կոկսարթրոզի հիմնական ախտանիշները

• Ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության դեպքում ցավի զգացողություն կոնքազդրային հոդում:
• Դժվարություններ աթոռից վեր կենալուց կամ կքանստելուց, քայլելիս (մարդն սկսում է կաղալ ցավի պատճառով):

Հետաքրիքր է. Կոկսարթրոզի դեպքում ցավերն ուժեղանում են, երբ մարդը երկար ժամանակ մի դիրքում է նստած լինում, կամ ընդհակառակը, երբ երկար ժամանակ ոտքի վրա կանգնած է մնում:

Կոկսարթրոզի զարգացման երեք փուլեր

Առաջին փուլում ցավն առաջանում է միայն ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության, երկար քայլելու կամ վազելու դեպքում և արագ անցնում է:

Երկրորդ փուլում ցավերն ավելի են ուժեղանում, տարածվում են ազդրով մեկ և անցնում միայն հանգիստ վիճակում: Դրա հետ մեկտեղ, մարդն սկսում է կաղալ, հատկապես, երբ ստիպված է երկար քայլել: Նվազում է ազդրի շարժման տատանման մեծությունը, ընդ որում, ոչ միայն ցավային համախտանիշի, այլև դրա համար պատասխանատու մկանների թուլության պատճառով:

Երրորդ փուլում ցավերն անհանգստացնում են անընդմեջ, նույնիսկ, գիշերը: Նստատեղի, նաև ազդրի և ծնկների մկանները այնքան են թուլանում, որ մարդն ստիպված է լինում դիմել ձեռնափայտի օգնությանը: Ցավը փոխհատուցելու համար նա հենվում է ոչ թե ոտքի թաթերի, այլ մատների վրա, ողնաշարն ամբոջությամբ առաջ բերելով, ինչն էլ հանգեցնում է գոտկատեղային լորդոզի: Սակայն այդպիսի փոխհատուցումը միայն ավելացնում է ծանրաբեռնվածությունը կոնքազդրային հոդերի վրա և այն ավելի է ձևախախտվում:

Կոկսարթրոզի դեպքում ռենտգենյան հետազոտության ժամանակ հայտնաբերվում է.

• հոդային ճեղքերի նեղացում, ընդ որում, հատկապես այն հատվածում, որի վրա շարժումների դեպքում ընկնում է հիմնական ծանրությունը:
• ոսկրային հյուսվածքի կառուցվածքի փոփոխություն:
• ազդրագլխիկի ձևախախտում, ազդրի վզիկի հաստացում
• նորագոյացություն հոդի այն հատվածում, որը ծանրաբեռնվածության չի ենթարկվել:

Կոկսարթրոզի թերապևտիկ բուժումը

Թերապևտիկ բուժումը ներառում է.

• ցավազրկոզ և հակաբորբոքային ոչ ստերոիդ պատրաստուկների նշանակում,
• վիտամիններ, ռումալոն` կռճիկային հյուսվածքի օքսիդա-վերականգնողական գործընթացի լավացման համար, դիմեկսիդի թրջոցներ (կուրսը 10-15 օր),
• նովոկաինի, դիմեկսիդի լուծույթով էլեկտրաֆորեզ,
• ուլտրաձայնային թերապիա, մագնիտաթերապիա, լազերաթերապիա,
• ստորին վերջույթների և գոտկատեղային հատվածի մերսում,
• բուժական ֆիզկուլտուրա և ֆիզիոթերապիա, որն ուղղված է մկանների ամրացմանն ու ախտահարված հոդերի շարժունության վերականգնմանը:

Կոկսարթրոզի վիրահատական բուժումը

Եթե հիվանդությունը սաստկանում է և ցավեր առաջանում են ոչ միայն ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունների դեպքում, այլև հանգիստ վիճակում, նվազում է աշխատունակությունը և խանգարվում  ակտիվ կենսակերպը, եթե դեղպատրաստուկները այնքան էլ արդյունավետ չեն, ապա հանձնարարվում է վիրահատական միջամտություն և կոնքազդրային հոդի փոխարինում արհեստականով (էնդոպրոթեզավորում):

Ներկայումս էնդոպրոթեզավորումը կոկսարթրոզի բուժման ամենառաջավոր մեթոդն է: Վրահատական տյալ միջամտությամբ պացիենտների թիվն օրեցօր ավելանում է և նրանք ոչ միայն 60-75 տարեկան անձինք են, այլև երիտասարդներ: Օրինակ, ԱՄՆ-ում տարեկան 120 000 նմանատիպ վիրահատություններ են կատարվում և շատ մեծ հաջողությամբ, առավել ևս, որ պրոթեզների պատրաստման նոր տեխնոլոգիաները նվազեցրել են ետվիրահատական բարդությունները: Նման վիրահատությունից հետո վերականգնողական ժամանակահատվածը կարող է տևել 1-6 ամիս, դրա հետ մեկտեղ, պացիենտը հիվանդանոցում է մնում է 15 օր, իսկ վերականգնումն անցնում է տնային պայմաններում:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ